Cybercrime in 2026: sneller, slimmer en steeds vaker zonder dat iemand ergens op klikt

Cybersecuritymaand is een goed moment om even stil te staan bij hoe het dreigingsbeeld verandert. De ontwikkelingen van dit jaar laten zien dat de aanvallers professioneler zijn geworden, dat AI de snelheid opvoert en dat er een nieuw type aanval is waarbij je medewerker niets fout hoeft te doen.

Cybercrime is een markt geworden

Politie en OM schatten dat in 2025 ongeveer 2,5 miljoen Nederlanders slachtoffer werden van cybercrime of een online vorm van oplichting, fraude, bedreiging of intimidatie. Dat staat in het Cybercrimebeeld Nederland 2026, dat op 3 september is verschenen.

Opvallend is hoe politie en OM de dreiging beschrijven. Het gaat om een criminele keten waarin partijen elkaar versterken: de één verzamelt gestolen inloggegevens, de ander zoekt kwetsbare systemen of verkoopt toegang, en weer een ander zet die toegang in voor ransomware of afpersing. Aanvallers hoeven dus niet meer overal specialist in te zijn. Kennis, tooling en gestolen gegevens zijn te koop, waardoor ook minder technisch onderlegde daders complexe aanvallen kunnen uitvoeren.

Daarnaast zien politie en OM een nieuwe generatie jonge, westerse cybercriminelen die zich bezighoudt met data- en cryptodiefstal, en neemt de invloed van staten toe. Cybercrime, spionage en hybride oorlogsvoering lopen steeds meer door elkaar.

Wat dit in Nederland betekent

Dit zijn geen abstracte verhalen. Enkele voorbeelden van dit jaar:

• Odido (februari). De telecomprovider bevestigde het grootste datalek uit de Nederlandse geschiedenis. Het hackerscollectief ShinyHunters had toegang tot een bestand met gegevens van ongeveer 6,2 miljoen klantaccounts.
• ChipSoft (april). Een ransomware-aanval trof de leverancier van HiX, het elektronisch patiëntendossier dat in ongeveer driekwart van de Nederlandse ziekenhuizen wordt gebruikt. Minstens elf ziekenhuizen haalden hun patiëntportalen offline. De les: één schakel in de keten kan veel organisaties raken.
• Ook kleinere organisaties. Begin september stonden twee Nederlandse organisaties, waaronder een huisartsencentrum, op de afpersingssite van de ransomwaregroep LockBit 5.0. Het zijn niet alleen grote organisaties die getroffen worden.

Over het betalen van losgeld is het advies helder. Volgens de politie biedt betalen geen garantie dat criminelen gestolen data verwijderen, en houd je er het verdienmodel mee in stand.

Daarom zijn een goede back-up en herstelplan zo belangrijk: dan hoef je die keuze niet te maken.

AI: geen nieuwe dreiging, wel een versneller

Volgens politie en OM verandert AI de aard van cybercrime niet fundamenteel, maar vergroot het wel de snelheid, schaal en effectiviteit ervan, bijvoorbeeld bij phishing, het ontwikkelen van malware en het zoeken naar kwetsbaarheden. Denk aan phishingmails zonder taalfouten, gepersonaliseerd op basis van eerder gestolen gegevens.

Er is ook een tweede kant: AI-systemen zelf kunnen doelwit worden. Criminelen kunnen proberen de werking van een model te manipuleren. Dat brengt ons bij zero-click prompt injection.